افتادگی پلک مخصوص به یک بازه سنی خاص نیست و در افراد مختلف در سنین متفاوت، این اتفاق رخ میدهد. افتادگی پلک به دو صورت اتفاق میافتد. افتادگی پلک مادرزادی، افتادگی پلک اکتسابی. افتادگی پلک در هر سنی مشکلاتی خاص خود را به همراه دارد. مشکلاتی نظیر اختلال در بینایی، مشکلات ظاهری و غیره. اما سوال اصلی اینجاست که آیا افتادگی پلک مادرزادی درمان دارد؟
در اصطلاح به افتادگی پلک نوزاد یا مادرزادی یک پلک و یا دو پلک گفته میشود. این مدل از افتادگی پلک از بدو تولد نوزاد در وی ظاهر میشود. علت به وجود آمدن این عارضه عدم توانایی رشد و تکامل در عضلات بالا برنده پلک میباشد. توجه داشته باشید کودکانی که دچار افتادگی پلک مادرزادی هستند ممکن است در طی گذر زمان دچار انحراف چشم شوند. به طور کلی یکی از روشهای درمان برای افتادگی پلک، جراحی بلفاروپلاستی پلک پایین بدون بخیه است.
همه کودکانی که دچار افتادگی پلک هستند باید حتما تحت معاینه دقیق پزشک قرار بگیرند. اگر افتادگی پلک در کودک شدید باشد ممکن است در سالهای ابتدایی نیاز به عمل جراحی داشته باشد. به طور کلی تا زمانی که کودک به 4 تا 5 سالگی نرسیده است عمل افتادگی پلک به تعویق میافتد. تا انتهای این مطلب همراه ما باشید تا در مورد علت، علائم و روش درمان این عارضه بپردازیم.
علل افتادگی پلک مادرزادی
افتادگی پلک مادرزادی، که به آن پتوز مادرزادی نیز گفته میشود، زمانی رخ میدهد که کودکی با پلکهای افتاده متولد میشود یا در طول سال اول زندگی خود دچار افتادگی پلک میشود. این عارضه میتواند یک یا هر دو چشم را تحت تاثیر قرار دهد و شدت آن از خفیف تا شدید متغیر است.
علل مختلفی برای افتادگی پلک مادرزادی وجود دارد، از جمله:
- رشد ناقص عضله پلک: شایعترین علت افتادگی پلک مادرزادی، رشد ناقص یا غیرطبیعی عضله “بلواتور” است. این عضله مسئول بالا بردن پلک فوقانی است. اگر این عضله به درستی رشد نکند، پلک نمیتواند به طور کامل باز شود.
- مشکلات عصبی: برخی از مشکلات عصبی میتوانند بر اعصابی که عضلات پلک را کنترل میکنند، تأثیر بگذارند. این امر میتواند منجر به ضعف عضلانی و افتادگی پلک شود.
- میاستنی گراویس: این یک بیماری عصبی-عضلانی است که باعث ضعف عضلات در سراسر بدن، از جمله عضلات پلک میشود.
- سایر مشکلات: برخی از بیماریهای دیگر، مانند سندرم داون، میتوانند باعث افتادگی پلک مادرزادی شوند.
آیا افتادگی پلک مادرزادی خطرناک است؟
بله، افتادگی پلک مادرزادی میتواند خطرناک باشد، زیرا ممکن است جلوی دید نوزاد را بگیرد و منجر به تنبلی چشم (Amblyopia) شود؛ مشکلی که اگر به موقع درمان نشود، اثرات دائمی روی بینایی کودک میگذارد. در مواردی که پلک آنقدر پایین است که مردمک را میپوشاند، نیاز به جراحی فوری وجود دارد. حتی در افتادگیهای خفیف نیز چشم پزشک باید مرتب وضعیت بینایی و رشد چشم را بررسی کند تا از ایجاد آستیگماتیسم یا مشکلات بینایی جلوگیری شود. بنابراین افتادگی مادرزادی پلک فقط یک مشکل زیبایی نیست و در بسیاری از موارد، نیازمند مداخله تخصصی و سریع است.
انواع افتادگی پلک مادرزادی
انواع مختلفی از افتادگی پلک مادرزادی (پتوز مادرزادی) وجود دارد که هر کدام بر اساس علت و نحوه بروز آنها دسته بندی میشوند:
بر اساس علت:
- پتوز میوژنیک: شایع ترین نوع پتوز مادرزادی است که به دلیل ضعف یا عدم رشد عضله بلواتور (عضله مسئول بالا بردن پلک) رخ میدهد. این ضعف میتواند ناشی از عوامل مختلفی مانند:
- رشد ناقص عضله: عضله پلک به طور کامل یا به اندازه کافی رشد نمی کند.
- عدم تعادل عضلانی: عضلات پلک به طور ناهموار یا نامتقارن رشد میکنند.
- آسیب به عضله: عضله پلک قبل از تولد یا در هنگام زایمان آسیب دیده است.
- پتوز نوروژنیک: به دلیل مشکلات عصبی که بر عضلات پلک تأثیر میگذارند، ایجاد میشود. این مشکلات عصبی میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- فلج عصب سوم مغزی: این عصب عضلات پلک را کنترل میکند.
- دیستروفی عضلانی: گروهی از بیماریها که باعث ضعف و تحلیل عضلات میشوند.
- میاستنی گراویس: یک بیماری عصبی-عضلانی که باعث ضعف عضلات در سراسر بدن میشود.
- پتوز آپونئورتیک: به دلیل کشش یا شل شدن آپونئوروز، فاسیه ای که عضله پلک را احاطه میکند، ایجاد میشود. این امر میتواند ناشی از عوامل مختلفی مانند افزایش سن، تروما یا جراحی باشد.
- پتوز مکانیکی: به دلیل انسداد فیزیکی که مانع از باز شدن کامل پلک میشود، ایجاد میشود. این انسداد میتواند ناشی از تومور، کیست یا سایر ناهنجاریهای پلک باشد.
چگونه متوجه شویم افتادگی پلک مادرزادی است؟
برای تشخیص این بیماری باید به پزشک متخصص مراجعه نمود. متخصص چشم به ارزیابی کامل پلک میپردازد و قدرت ماهیچهها را در چشم اندازه گیری میکند. بعد از آن پزشک به علل بیماری زمینهای در فرد میپردازد. متخصص خبره چشم تست کامپیوتر بر روی چشم انجام میدهد؛ تا متوجه مشکلات افتادگی پلک کودک شود.
علائم افتادگی پلک مادرزادی
علائم اصلی پتوز مادرزادی عبارتند از:
- افتادگی پلک فوقانی: این شایع ترین علامت است و میتواند یک یا هر دو چشم را تحت تاثیر قرار دهد. شدت افتادگی میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد.
- اشک ریزش بیش از حد: پلک ممکن است نتواند چشم را به طور کامل بپوشاند، که منجر به اشک ریزش بیش از حد میشود.
- حساسیت به نور: کودک ممکن است به دلیل تحریک نور به چشمان خود، بیشتر از نور اذیت شود.
- مالیدن چشم: کودک ممکن است برای کمک به باز نگه داشتن چشم خود، چشم خود را مالش دهد.
- مشکلات بینایی: در موارد شدید، افتادگی پلک منجر به مشکلات بینایی، به ویژه در دوران کودکی میشود.
درمان خانگی افتادگی پلک نوزاد
افتادگی پلک نوزاد معمولاً به دلیل ضعف مادرزادی عضله لواتور ایجاد میشود و برخلاف مشکلات سطحی چشم، درمانهای خانگی مثل ماساژ، کمپرس گرم یا قطرههای گیاهی هیچ نقشی در بهبود آن ندارند. حتی برخی روشهای خانگی میتوانند باعث تحریک چشم و ایجاد عفونت شوند. بهترین اقدام در چنین مواردی مراقبت صحیح از چشم، جلوگیری از تحریک پلک و مراجعه به چشم پزشک متخصص اطفال است. پزشک با بررسی شدت افتادگی، وضعیت بینایی و احتمال تنبلی چشم تصمیم میگیرد که آیا نوزاد نیاز به جراحی دارد یا باید فقط تحت نظر باشد.
هشدار
برای سلامت هرچه بیشتر فرزندتان، توصیه میشود از درمانهای خانگی افتادگی پلک صرف نظر کرده و هرگونه اقدام تشخیصی یا درمانی را تحت نظر پزشک متخصص انجام دهید.
قطره چشمی برای رفع افتادگی پلک نوزاد
هیچ قطره چشمی را نمیتوان به عنوان درمان افتادگی پلک مادرزادی معرفی کرد؛ زیرا این عارضه ناشی از مشکل در عضله لواتور یا ساختار پلک است و با دارو یا قطره قابل اصلاح نیست. استفاده خودسرانه از قطرههای چشمی نه تنها کمکی نمیکند، بلکه میتواند باعث حساسیت، التهاب، سوزش یا حتی تشدید مشکلات چشمی شود. تنها قطرههایی که پزشک ممکن است تجویز کند، قطرههای ساده برای مرطوب سازی یا جلوگیری از خشکی چشم هستند، آن هم زمانی که افتادگی باعث کاهش کامل بسته شدن پلک شود. درمان قطعی افتادگی پلک مادرزادی، تنها جراحی تخصصی است.
بهترین جراح افتادگی پلک مادرزادی چه ویژگی هایی دارد؟
بهترین جراح برای درمان افتادگی پلک مادرزادی کسی است که فوق تخصص جراحی پلاستیک چشم (Oculoplastic Surgeon) باشد و تجربه زیاد در جراحی کودکان داشته باشد. چون افتادگی پلک مادرزادی، حساسترین نوع جراحی پلک است، مهارت جراح در تشخیص شدت افتادگی، ارزیابی خطر تنبلی چشم و انتخاب تکنیک مناسب مانند جراحی لواتور یا جراحی اسلینگ پیشانی اهمیت حیاتی دارد. والدین باید پزشکی را انتخاب کنند که نمونه کار قابل ارزیابی، سابقه علمی معتبر، تجربه جراحی کودکان و توانایی انجام اصلاحهای ظریف را داشته باشد تا نتیجه عمل هم از نظر عملکردی و هم زیبایی بهترین باشد.
روش های درمانی افتادگی پلک مادرزادی
حال وقت آن است که به این سوال پاسخ دهیم که آیا افتادگی پلک مادرزادی درمان دارد؟ در پاسخ به این سوالات باید گفت بله این بیماری قابل درمان است؛ اما نه فقط با عمل زیبایی بلفاروپلاستی بلکه روشهای گوناگونی برای درمان این بیماری وجود دارد که برخی از آنها شامل موارد زیر است:
- جراحی برای منقبض کردن عضلات جانبی پلک: انجام این عمل با ایجاد بریدگی بر روی پوست ایجاد میشود. در این روش به وسیله بخیه تاندونهای روی پلک سفت میشوند و بعد از آن برش ایجاد شده بسته خواهد شد. این عمل زمانی نتیجه قابل قبولی دارد که فرد در بی حسی موضعی به سر ببرد.
چرایی این امر این است که اگر شما در طول عمل بیدار باشید به راحتی برای تشخیص پزشک از نتیجه عمل تا آن زمان، امکان باز و بسته کردن پلک خود را دارید. توجه داشته باشید که تمامی بخیههایی که در این مدل از عمل زده میشود بعد از گذشت چند روز کاملا محو میشوند؛ پس جای هیچ نگرانی وجود ندارد. - برش در عضله بالا برنده پلک: یک دیگر از پاسخهای آیا افتادگی پلک مادرزادی درمان دارد؟ برش عضله بالا برنده پلک است. در این روش عضله بالا برنده زمانی برداشته میشود که قدرت کافی نداشته باشد و به نوعی کارایی خود را از دست داده باشد. این درمان در کودکان با مشکلات مادرزادی بسیار شایع میباشد. به وسیله این روش عضله بالا برنده به وسیله بخیه سفت میشوند.
- قطره چشم: در برخی موارد، ممکن است از قطره چشم آپراکلونیدین برای کمک به کوچک کردن عضلات پلک و بالا بردن آن استفاده شود. این قطره برای درمان موقت پتوز ناشی از تزریق بوتاکس استفاده میشود.
- از جای برداشتن عضله مولر: در این روش یک شکاف کوچک درون پلک ایجاد میشود. در این روش عضله مولر به وسیله بخیههایی سفت و کوتاه میشوند. بعد از گذشت سه هفته از عمل امکان برداشتن بخیهها وجود دارد. توجه داشته باشید این عمل در افرادی انجام میشود که پزشک متخصص این عمل را تجویز کرده باشد.
- عمل جراحی بالا کشیدن پیشانی: این عمل برای اصلاح مدل پلک استفاده میشود. در این روش از عضلههای موجود در پیشانی برای برای نصب اسلینگ و بالا کشیدن پلک استفاده میشود.
عوارض افتادگی پلک مادرزادی
عوارض افتادگی پلک نوزاد عبارتند از:
- مشکلات بینایی: شایع ترین عارضه پتوز مادرزادی، مشکل بینایی است. اگر پلک به طور قابل توجهی افتاده باشد، میتواند مردمک را بپوشاند و دید را مختل کند. این امر به ویژه در کودکان خردسال مهم است، زیرا منجر به تنبلی چشم (آمبلیوپی) میشود، وضعیتی که در صورت عدم درمان به موقع میتواند منجر به نابینایی دائمی یک چشم شود.
- استیگماتیسم: افتادگی پلک همچنین باعث ایجاد آستیگماتیسم شود، وضعیتی که باعث تاری دید میشود.
- درد چشم: در برخی موارد، پتوز باعث درد چشم، خستگی چشم و سردرد میشود.
- مشکلات روحی و روانی: در موارد شدید، پتوز میتواند منجر به اضطراب، افسردگی و عزت نفس پایین شود.
خطرات جراحی افتادگی پلک
توجه داشته باشید که برای انجام این عمل حتما به کلینیکهای معتبر و پزشکان خبره در این زمینه مراجعه نمایید. چرا که در صورت عدم رعایت این نکات ممکن است خطرات غیر قابل جبرانی شما را تهدید کند. رعایت اصولی مربوط به قبل و بعد از عمل الزامی میباشد. این موارد به شرح ذیر میباشد:
- عفونت در زخم: ممکن است بعد از انجام عمل جراحی، عفونت در زخم ایجاد شود. که برای درمان این عفونت باید از آنتی بیوتیکهایی که توسط پزشک تجویز شده است استفاده نمایید.
- غیر طبیعی بودن حالت چشم: در صورتی که پزشک تسلط کافی به جراحی و عمل نداشته باشد ممکن است توانایی لازم در برقراری تقارن میان دو چشم را نداشته باشد. در این صورت صدمات غیر قابل جبرانی پیش میآید. مواردی نظیر بسته نشدن کامل چشمها.
- ایجاد کبودی و التهاب در نواحی پلک: در بعضی موارد ممکن است میزان کبودی و التهاب به اندازه ای باشد که فرد توانایی باز و بسته کردن چشمان خود را نداشته باشد.
- آسیب به غدد اشکی: با انجام جراحی غیر اصولی امکان آسیب به غدد چشمی بسیار زیاد میباشد.
هزینه جراحی افتادگی پلک مادرزادی
هرینه عمل بلفاروپلاستی پلک مادرزادی را نیم توان به طور دقیق بیان کرد، زیرا به عوامل مختلفی بستگی دارد، برای مثال:
- بیمه
- تجویز برخی داروها
- موقیعت مکانی کلینیک
- تخصص و مهارت جراح
- وضعیت عضلانی پلکها
- وضعیت کودک
- شدت افتادگی پلک مادرزادی
با این اوصاف هزینه جراحی افتادگی پلک مادرزادی بین 11/5 الی 22 میلیون تومان میباشد.
سوالات متداول درباره درمان افتادگی پلک مادرزادی
- آیا بعد از انجام عمل جراحی پلک میتوان استحمام کرد؟
بهتر است 3 تا 4 روز ابتدایی انجام عمل جراحی پلک از استحمام خودداری کنید. چرا که آب برای نواحی که در آن جا بخیه زده شده است مناسب نیست. - بعد از چه مدت از انجام عمل جراحی پلک نمی توان کار سنگین انجام داد؟
وابسته به نوع عملی که انجام میدهید دوران نقاهت در آن متفاوت میباشد. به طور مثال در عمل جراحی بلفاروپلاستی دوران نقاهت 10 تا 12 روز میباشد. اما در عمل جراحی که به وسیله لیزر انجام میشود روزهای نقاهت به مراتب کمتر از روزهای نقاهت عمل جراحی بلفاروپلاستی میباشد.
