اختلالات بینایی

در حال حاضر یکی از مشکلاتی که بسیاری از مردم جهان دچار آن هستند، اختلال بینایی است. اختلال بینایی یعنی اینکه ما در دید و بینایی خود دچار مشکل هستیم و مشاهده اجسام و نوشته‌ها دشوار است؛ و اجسام را تیره و تار می‌بینیم.
دوبینی چشم چیست؟ متاسفانه، مشکل بینایی تنها مربوط به یک مشکل خاص نیست؛ بلکه در حال حاضر انواع مشکلات چشمی وجود دارد که خوشبختانه می‌توان آن‌ها را با مراجعه به چشم پزشک تشخیص داد و درمان‌های زیادی برای اختلالات بینایی وجود دارد که می‌توان به لیزر چشم و عمل بلفاروپلاستی اشاره کرد. در ادامه مقاله، با ما همراه باشید تا انواع اختلالات چشمی را بررسی و درمان و پیشگیری آن را برای شما شرح دهیم.

اختلال بینایی چیست؟

اختلال بینایی به معنای عملکرد ناقص عصب چشم است که باعث بروز مشکلاتی در دید و بینایی افراد می‌شود. زمانی که فرد نتواند حداقل با یک چشم درست ببیند دچار اختلال بینایی شده است. افرادی که دچار اختلال بینایی هستند ممکن است که اشیا، نور، نوشته‌ها و غیره را به صورت تیره و تار مشاهده کنند. به خاطر داشته باشید که اختلال در چشم نشانه از وجود بیماری‌های بینایی خطرناک است. اختلالات بینایی می‌تواند در عملکرد و فعالیت‌های فرد به طور مستقیم تاثیر منفی بگذارد. در ادامه با انواع بیماری‌های بینایی با ما همراه باشید.

تشخیص انواع اختلالات بینایی و درمان آن

درحال حاضر، به صورت علمی 12 تا اختلال بینایی شناسایی شده است که علاوه‌بر معرفی این اختلالات بینایی، در ادامه هرکدام از اختلال بینایی را به صورت جزئی مورد بررسی قرار می‌دهیم. این اختلالات عبارتند از:

1. نزدیک‌بینی
2. دوربینی
3. آستیگماتیسم
4. پیر چشمی
5. آب مروارید
6. دژنراسیون ماکولا
7. آب سیاه
8. رتینوپاتی دیابتی
9. جداشدگی شبکیه
10. تنبلی چشم
11. کوررنگی
12. افتادگی پلک

1. اختلال نزدیک‌بینی

نزدیک‌بینی یکی از مشکلات رایج بینایی است که افراد را در سنین مختلف درگیر می‌کند؛ اما سن رایج شروع این بیماری در سنین کودکی و نوجوانی است. اگر برای مثال در خواندن تابلوهای داخل خیابان مشکل دارید ولی به راحتی کتاب می‌توانید بخوانید، شما دچار این مشکل بینایی هستید. یعنی اجسام دور را تار می‌بینید ولی اجسام نزدیک را واضح و شفاف می‌بینید. علائم رایج نزدیک‌بینی شامل موارد زیر است:

• تاری دید هنگام مشاهده اجسام دور
• نیاز به تنگ کردن چشم برای دید واضح
• سردرد
• خستگی چشم

اگر این علائم را دارید و دچار مشکل دید شده‌اید، حتما به چشم پزشک مراجعه کنید. معمولا چشم پزشک دو راه حل برای درمان به شما ارائه می‌دهد:

• عینک و لنز
• جراحی انکساری

2. اختلال دوربینی

دوربینی چشم نیز یکی از مشکلات رایج بینایی است که دید افراد را دچار مختل می‌کند. افرادی که دارای این اختلال بینایی هستند، اجسام دور را واضح می‌بینند؛ ولی در دید اجسام نزدیک مانند کتاب دچار مشکل هستند و تار می‌بینند. اگر مشکل خفیف باشد، اجسام نزدیک‌تر با وضوح بهتری دیده می‌شوند. این افراد نمی‌توانند نور را به درستی تشخیص دهند و به خاطر همین اجسام نزدیک تار دیده می‌شوند. علائم رایج دوربینی شامل موارد زیر است:

• تاری دید
• پلک مداوم برای دید بهتر
• خستگی چشم
• درد چشم بعد از کار با اجسام نزدیک

اگر این علائم را دارید و دچار مشکل دید شدید، برای درمان نزد چشم پزشک بروید. مانند نزدیک‌بینی، چشم پزشک دو راه درمان را برای شما ارائه می‌کند:

• لنز‌های تجویزی
• جراحی انکساری

3. اختلال آستیگماتیسم

آستیگماتیسم یک نقص در انحنای قرنیه یا عدسی چشم شما است و یا به عبارتی، چشم شما به خصوص در قسمت جلویی شفاف کره چشم، کاملا گرد نیست. در این بیماری چشم بیشتر شبیه تخم مرغ یا توپ فوتبال آمریکایی (بیضی شکل) است. آستیگماتیسم دو مشکل نزدیک بینی و دوربینی را نیز به همراه دارد. علائم رایج آستیگماتیسم شامل موارد زیر است:

• تاری دید
• خستگی چشم
• سردرد
• چشمک زدن برای دید بهتر
• مشکل دید در شب
• سوزش چشم

اگر این علائم را دارید و در بینایی خود دچار مشکل شدید، حتما به چشم پزشک مراجعه کنید. تشخیص آستیگماتیسم فقط توسط چشم پزشک انجام می‌شود. به یاد داشته باشید که آستیگماتیسم قابل درمان است و دو درمان برای آن ارائه شده است:

• عینک یا لنز
• جراحی

4. اختلال پیر چشمی

پیر چشمی یکی از بیماری‌های طبیعی روند پیری است که باعث اختلالات بینایی می‌شود. این بیماری معمولا از اواسط 40 سالگی شروع می‌شود و در 65 سالگی بدتر می‌شود. افرادی که این مشکل را دارند، معمولا در نزدیک‌بینی دچار مشکل هستند ولی اجسام دور را واضح می‌بینند.

اکثر افراد پیر چشمی را با دوربینی اشتباه می‌گیرنند؛ اما این دو عارضه باهم فرق دارند. دوربینی مربوط به کاهش طول کره چشم است؛ ولی پیر چشمی به دلیل کاهش انعطاف‌پذیری عدسی چشم اتفاق می‌افتند. علائم پیر چشمی شامل موارد زیر است:

• خستگی چشم
• مشکل در خواندن حروف کوچک
• نیاز به نور بیشتر برای دید نزدیک
• دور کردن کتاب و گوشی برای دید بهتر
• پلک زدن مداوم برای کار مشاهده اجسام

متاسفانه پیر چشمی درمانی نداشته و نمی‌توان آن را به طور کامل درمان کرد؛ ولی می‌توان دید را بهبود بخشید. شما می‌توانید با چهار روش اختلال پیر چشمی را کاهش دهید و دید بهتری داشته باشید:

• عینک
• لنز
• جراحی انکساری
• کاشت لنز

5. آب مروارید

یکی از شایع‌ترین بیماری‌های چشم، آب مروارید است که باعث تیره و تار شدن عدسی چشم می‌شود. با افزایش سن، عدسی کدر و تیره می‌شود و به تدریج بینایی کاهش می‌یابد. دید افراد مبتلا به آب مروارید مانند کسی است که از پشت شیشه یخ زده به اطراف نگاه می‌کند.
اکثر موارد آب مروارید به آرامی پیشرفت می‌کند و در همان ابتدا دید شما را مختل نمی‌کند؛ اما با گذشت زمان، در نهایت موجب به اختلال بینایی می‌شود. علائم آب مروارید شامل موارد زیر است:

• دید تیره، تاریک یا مه‌آلود
• کاهش دید شبانه
• نیاز به نور بیشتر برای مشاهده اجسام
• حساسیت به نور و تابش آفتاب
• دیدن هاله‌ای در اطراف نور
• تغییر مکرر در شماره عینک
• دوبینی در یک چشم
• محو شدن رنگ‌ها
• نزدیک‌بینی

در صورت مشاهده این علائم، حتما به چشم پزشک مراجعه کنید تا مشکل آب مروارید پیشروی نکند. تنها درمان موثر و دائمی آب مروارید، عمل آب مروارید است. البته شما می‌توانید با عینک و لنز دید خود را افزایش دهید، ولی این بهبود دید موقتی بوده و در طول زمان بدتر می‌شود و شما نیاز به عینک با شماره بالاتر دارید.

6. دژنراسیون ماکولا

دژنراسیون ماکولا تنها یک بیماری خاص نیست، بلکه شمال گروهی از بیماری‌ها است که باعث اختلال عملکرد سلول‌های شبکیه چشم می‌شود. این بیماری‌ها شامل رتینیت پیگمانتوزا، استارگارد، سایر بیماری‌های ارثی و غیره می‌شود.

شبکیه چشم، داخلی‌ترین لایه چشم است که به عصب‌های مغزی برای پردازش تصاویر دریافت شده از عدسی متصل است. اگر این بیماری درمان نشود، باعث اختلال کارکرد شبکیه چشم و در نهایت باعث اختلال در بینایی و از دادن کامل بینایی می‌شود. علائم دژنراسیون ماکولا عبارتند از:

• از دست دادن بینایی مرکزی
• انحراف دید
• مشاهده نواحی تاریک یا خالی
• تغییر در درک رنگ‌های مختلف
• عدم بهبودی خود به خود

در صورت مشاهده این علائم حتما به چشم پزشک برای درمان این بیماری مراجعه کنید. همچنین به یاد داشته باشید که شما با مراجعه منظم و پیگیری در فواصل خاص بر اساس وضعیت شبکیه چشم، می‌توانید در از بروز اتفاق افتادن این بیماری جلوگیری کنید. درمان دژنراسیون ماکولا شامل موارد زیر است:

• لیزر درمانی فتودینامیک
• تزریق داروهای ضد رگ‌زدایی
• استفاده از کپسول‌های مکمل
• جراحی زیر چشم

7. آب سیاه

آب سیاه یا گلوکوم، یکی از بیماری‌های چشم است که باعث به آسیب به عصب چشم می‌شود. عصب بینایی اطلاعات بصری چشم را به مغز منتقل می‌کند. معمولا آّ سیاه نتیجه فشار غیر طبیعی داخل چشم است. با افزایش فشار، آب سیاه باعث از بین رفتن ساف عصبی چشم و در نتیجه منجر به از دست رفتن بینایی یا کوری می‌شود. اگر این بیماری زود تشخیص داده شود، می‌توان از بروز آن جلوگیری کرد. علائم آب سیاه عبارتند از:

• سردرد شدید
• چشم درد شدید
• حالت تهوع
• استفراغ
• قرمزی چشم
• اختلالات دید ناگهانی
• دیدن حلقه‌های رنگی اطراف چراغ
• تاری دید ناگهانی

در صورت مشاهده این علائم، حتما به چشم پزشک مراجعه کنید؛ زیرا با پشت گوش انداختن این بیماری، عواقب جبران ناپذیری رخ می‌دهد. برای درمان آب سیاه، حتما سراغ درمان‌های علمی و پزشکی روید و سراغ طب سنتی نروید، زیرا درمان قطعی نیست و می‌تواند مشکلاتی را ایجاد کند. درمان‌های آب سیاه عبارتند از:

• قطره چشم
• جراحی و لیزر

8. رتینوپاتی دیابتی

افراد مبتلا به دیابت ممکن است به بیماری‌ چشمی به نام رتینوپاتی دیابتی مبتلا شوند. این بیماری زمانی رخ می‌دهد که سطح قند خون بالا باشید و باعث آسیب به رگ‌های خونی در شبکیه چشم شود. این اتفاق باعث اختلال در دید می‌شود. برخی از علائم این بیماری عبارتند از:

• تاری دید
• دیدن نقاط تاریک یا شناور
• مشکل در دیدن چیزهایی که روی آن تمرکز دارید مانند رانندگی
• مشکل در تشخیص رنگ

اکثر افرادی که به رتینوپاتی دیابتی مبتلا می‌شوند، تا مراحل پایانی هیچ علائمی ندارد و متوجه این بیماری نمی‌شوند. از آنجایی که سرعت رشد این بیماری سریع است بهتر است بیمار با مراجعه به چشم پزشک این بیماری را زودتر درمان کند. این بیماری سه روش درمان دارد:

• عمل فتوکواگولاسیون
• دارو
• عمل ویترکتومی

9. جداشدگی شبکیه

جداشدگی پرده شبکیه در واقع به معنای جدا شدن لایه‌های عصبی حساس شبکیه از لایه رنگدانه شبکیه است. وقتی این جدایی اتفاق می‌افتد، سلول‌های شبکیه ممکن است دیگر تغذیه و اکسیژن لازم را دریافت نکند که منجر به کاهش دید و بینایی می‌شود. علائم این بیماری عبارتند از:

• ظهور ناگهانی پرتو‌ها در میدان بینایی
• سایه شبیه به پرده در دید
• افت بینایی
• درد چشم
• کاهش ناگهانی بینایی

اگر شما دارای این علائم هستید، حتما به چشم پزشک مراجعه کنید تا برای درمان آن به شما کمک کند. درمان‌هایی که چشم پزشک برای جداشدگی شبکیه ارائه می‌دهد، عبارتند از:

• عمل فتوکواگولاسیون
• استفاده از دمای سرد برای ایجاد سد در محل جداشدگی
• رتینوپکسی هوایی(تزریق یک حباب گار به چشم)
• عمل ویترکتومی

10. تنبلی چشم

تنبلی چشم یکی از بیماری‌های چشمی است که حدود 3 درصد از افراد کره زمین دچار این بیماری هستند. این بیماری زمانی اتفاق می‌افتند که فرد در کودکی دید کافی و طبیعی نداشته است. این اختلال اکثرا در یک چشم دیده می‌شود و دید افرادی که مبتلا به تنبلی چشم هستند، معمولا با چشم سالم‌شان است. برخی از علائم تنبلی چشم عبارتند از:

• تنگ کردن چشم‌ها برای دید بهتر
• چرخش سر هنگام مشاهده تلویزیون
• مالیدن چشم و خارش بی‌وقته آن
• تاخیر و مشکل در خواندن
• عدم دقت
• دوبینی

در صورت عدم درمان تنبلی چشم در سنین پایین، این مشکل در آینده منجر به بیماری‌های چشمی دیگری مانند بیماری‌هایی که در بالا به شما معرفی کرده‌ایم می‌شود. درمان‌هایی که برای تنبلی چشم توسط چشم پزشک ارائه می‌شوند عبارتند از:

• استفاده از عینک
• بستن چشم سالم
• عمل جراحی
• انجام تمرینات چشمی
• قطره چشم

11. کوررنگی

کوررنگی زمانی رخ می‌دهد که فرد همه رنگ‌ها را به صورت عادی نمی‌بیند، زیرا برخی از سلول‌های مخروطی در چشم‌ها از بین رفته یا به درستی عمل نمی‌کنند. این سلول‌ها وظیفه و پردازش تشخیص رنگ‌ها را دارد و در صورت عملکرد نامناسب آن‌ها، فرد همه‌چیز را کاملا خاکستری می‌بیند. علائم کوررنگی عبارتند از:

• مشکل در دیدن رنگ‌ها و روشنایی رنگ‌ها به روش معمول
• ناتوانایی در تشخیص رنگ‌ها

این بیماری می‌تواند به دلایل مختلفی مانند وراثتی، بیماری‌ها، داروهای خاص و بالا رفتن سن اتفاق بی‌افتند. در حال حاضر برای کوررنگی درمان‌های مختلفی ارائه شده است که برخی از آن‌ها عبارتند از:

• عمل کوررنگی
• درمان کوررنگی با دارو
• درمان کوررنگی با لنز
• درمان با عینک کوررنگی

12. افتادگی پلک

افتادگی پلک‌، یکی از مشکلات رایج در افراد سن بالا است که باعث مشکلات بینایی نیز می‌شود. وقتی پلک بالای چشم شل شده و شروع به افتادگی می‌کند، پلک بر روی جلوی چشم افتاده و باعث کاهش دید می‌شود. از علائم افتادگی پلک عبارتند از:

• شل شدن پلک و حالت افتادگی آن
• چین و چروک شدن پلک
• کاهش دید

این مشکل می‌تواند به دلایلی مانند بالا رفتن سن، ژنتیک یا آسیب‌های فیزیکی اتفاق بی‌افتد. در حال حاضر، درمان‌های مختلفی برای این مشکل وجود دارد که عبارتند از:

• عمل بلفاروپلاستی
• استفاده از ماسک‌های طبیعی زیر پلک

اختلالات بینایی مغزی

در ادامه معرفی اختلالات بینایی، باید اختلالات بینایی مغزی هم اشاره کنیم. مشکلات بینایی که نه به دلیل چشم یا پلک، بلکه به دلیل مسائل مغز ایجاد می‌شوند. در این حالت، چشم‌ها سالم هستند اما مغز قادر به پردازش اطلاعات بصری به درستی نیست. این اختلالات می‌توانند ناشی از آسیب مغزی، سکته، تومور، صدمات سر یا بیماری‌های عصبی باشند. آگنوزی بصری یا عدم توانایی در تشخیص اشیا یا چهره‌ها و همچنین همین‌ هالوپسی یا ناتوانی در درک حرکت یا جهت اشیا، انواع رایج این نوع اختلالاتی حوزه بینایی هستند.

علائم شایع اختلالات بینایی مغزی

• کاهش بینایی یا دید تار
• مشکل در تشخیص رنگ‌ها یا شکل‌ها
• مشکلات در دید محیطی یا تمرکز چشم
• دوبینی یا دید غیرعادی
• اختلال در هماهنگی حرکات چشم و دست

نکته: درمان این اختلالات معمولاً شامل توان ‌بخشی بینایی، درمان‌های فیزیوتراپی عصبی و در برخی موارد دارو درمانی یا جراحی مغز است. تشخیص زودهنگام و پیگیری تخصصی توسط نورولوژیست و چشم ‌پزشک می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به شکل قابل توجهی بهبود دهد.

علائم اختلالات بینایی چیست؟

اختلالات بینایی به دلایل مختلفی در افراد ایجاد می‌شود. افرادی که دچار اختلال دید هستند معمولا در انجام کارهای روزمره مانند نوشتن، خواندن، تشخیص اندازه و غیره دچار مشکل هستند. در صورتی که شما علائم اختلالات بینایی را مشاهده کردید، حتما به شما توصیه می‌شود که برای درمان نزد چشم پزشک بروید تا این علائم به مرور زمان بدتر نشود. برخی از علائم شایع اختلال بینایی عبارتند از:

• دوبینی
• تاری دید
• احساس بالا رفتن فشار چشم
• درد در چشمان
• سرگیجه و حالت تهوع
• تمایل با دیدن با یک چشم

اختلال بینایی ناگهانی

اختلال بینایی ناگهانی، جزو موارد خطرناک اختلالات بینایی است که به کاهش یا از دست رفتن ناگهانی دید گفته می‌شود که ممکن است در یک یا هر دو چشم رخ دهد. این وضعیت معمولا اورژانسی است و نیاز به بررسی سریع توسط چشم ‌پزشک یا متخصص نورولوژی دارد، زیرا می‌تواند نشانه مشکلات جدی مثل سکته چشم، انسداد عروق شبکیه، آسیب عصبی یا دیگر بیماری‌های شدید باشد.

علائم شایع

• تاری دید ناگهانی یا از دست رفتن کامل دید
• مشاهده لکه یا پرده سیاه در میدان دید
• دوبینی یا دید غیرعادی
• درد چشم یا سردرد شدید (در برخی موارد)

دلایل شایع

• انسداد شریان مرکزی شبکیه (Retinal Artery Occlusion)
• انفارکتوس یا سکته مغزی مرتبط با بینایی
• جداشدگی شبکیه (Retinal Detachment)
• التهاب عصب بینایی (Optic Neuritis)
• ضربه یا آسیب شدید به چشم

نکته مهم: اختلال بینایی ناگهانی یک وضعیت اورژانسی است و هرگونه تأخیر در مراجعه به پزشک می‌تواند باعث از دست رفتن دائمی بینایی شود. درمان سریع و دقیق می‌تواند شانس بازگشت بینایی را افزایش دهد.

پیشگیری از اختلال بینایی

کارهای زیادی وجود دارد که شما می‌توانید با رعایت آن‌ها از بروز اختلال بینایی جلوگیری کنید. برخی از نکاتی که شما باید آن‌ها را برای پیشگیری از مشکلات چشمی رعایت کنید، عبارتند از:

1. مصرف مواد مغذی
   مصرف مواد مغذی و دارای ویتامین A مانند ماهی، سبزیجات تازه، میوه‌ها، هویج و غیره، می‌تواند به پیشگیری از برخی مشکلات چشمی و سلامت چشم‌ها کمک کند.
2. استفاده از عینک و لنز
   در صورت نیاز، شما می‌توانید از عینک و لنز برای بهبود دید خود و کاهش درد چشم، استفاده کنید.
3. استفاده از عینک آفتابی
   عینک آفتابی می‌تواند از اشعه‌های مختلف مانند اشعه فرابنفش خورشید جلوگیری کند. این اشعه‌ها نقش موثری در ضعیف شدن چشم‌ها دارند.
4. تنظیم رنگ و روشنایی محیط
   تنظیم رنگ و روشنایی محیط می‌تواند به بهبود چشم‌ها کمک زیادی کند. از نگاه کردن به صفحه‌های دیجیتال در محیط کم نور خودداری کنید.
5. انجام تمرینات چشمی
   تمرینات چشمی می‌تواند در بهبود بینایی فرد تاثیر مثبتی بگذارد. این تمرینات شمال حرکات چشم، تمرینات تمرکزی و تمرینات چشم پردازی می‌شوند.
6. عدم استفاده مداوم از وسایل دیجیتالی
   نگاه کردن به صفحه‌های الکتریکی برای ساعت‌های طولانی باعث فشار آمدن به چشم‌ها می‌شود. همین اتفاق باعث می‌شود تا مشکلات جبران ناپذیری برای چشمان رخ دهد.
7. مراجعه به چشم پزشک
   چکاپ مداوم، بررسی دوره‌ای چشم توسط چشم پزشک، یکی از عوامل مهم برای پیشگیری در اختلالات بینایی است. پزشک می‌تواند مشکلات و بیماری‌های چشمی را در دوران ابتدایی بیماری تشخیص دهد و قبل از آنکه مشکل جدی‌تر شود، درمان آن را شروع کند.
8. اجتناب از مصرف دخانیات
   دخانیات می‌تواند به شدت به چشم‌ها آسیب بزند و باعث به وجود آمدن مشکلات چشمی مانند کم بینایی و آب سیاه شود.
9. نظافت چشم‌ها
   نظافت مناسب چشم‌ها باعث پیشگیری از بیماری‌های عفونتی چشم مانند التهاب غرینه می‌شود.

سخن آخر

در این مقاله ما انواع اختلال بینایی و همچنین تشخیص و درمان‌ها و نکات پیشگیری از آن را برای شما شرح دادیم. به خاطر داشته باشید که چشم، جزو مهم‌ترین عضو‌های بدن انسان است و با دیدن است که می‌توان از زندگی لذت برد. به همین خاطر است که شما نباید مشکلات بینایی را پشت گوش بی‌اندازید و در صورت مشاهده علائم، حتما به چشم پزشک مراجعه کنید تا عوارض جبران ناپذیری برای شما رخ ندهد.

سوالات متداول

1. اختلال بینایی چیست؟
   اختلال بینایی به معنی عملکرد نادرست حداقل یک چشم است که باعث کاهش دید و تاری دید می‌شود.
2. شایع‌ترین اختلالات بینایی کدام‌ها هستند؟
   از شایع‌ترین اختلالات بینایی می‌توان به نزدیک‌بینی، دوربینی، پیر چشمی، آب مروارید و غیره اشاره کرد.
3. علائم اختلال بینایی چیست؟
   شایع‌ترین علائم اختلال بینایی عبارتند از: دوبینی، تاری دید، فشار در چشمان، درد در چشم و سرگیجه اشاره کرد.